او و شاگردانش به امام صادق و امام كاظم عليهما السلام كمك فراوانى نمود ، از اين رو سخت در معرض تهديد دشمنان قرار داشت . به همين جهت امام عليه السلام به او دستور تقيه داد و حتى در سخنانى او را نفى مىكرد تا از سوءظن دشمن كاسته شود . « 1 » امام صادق عليه السلام با شناخت و آگاهى كه از توان و تخصص هر يك از بزرگان شيعه و شاگردان پدر و خود داشت ، ايشان را در حوزه خاص علوم اسلامى آن‌روز براى بسط آن علوم و دفاع از انديشه ناب اسلامى مأمور ساخت . ايشان ابوجعفر محمد بن نعمان احول ، شخصيت بزرگ كلامى را نيز به مباحث كلامى در عراق گمارد . او كه در بحث و مناظره كلامى شهرت داشت ، از شيعيان بسيار متعهد بود و از وفادارترين ياران امام باقر عليه السلام نيز به شمار مىرفت . وى در تحكيم انديشه امامت سهم بسزايى در شيعه دارد و در واقع شجاع‌ترين و عالم‌ترين انديشمند اسلامى در دفاع از حقوق امامان و تثبيت آن با استدلال‌هاى عقلى و دينى است . يكى از انديشمندان ديگر كه جوان بود و در زمان امام صادق عليه السلام به تشيع اماميه گراييد و از مدافعان سرسخت انديشه شيعى در عراق به شمار مىرفت ، ابومحمد هشام بن حكم است . او كه در كنار على بن اسماعيل ميثمى از ياران دانشمند و وفادار امام عليه السلام بودند ، در حوزه كلام نيز فعاليت داشتند . « 2 » در حوزه حديث نيز مىتوان از جميل بن دراج ، عبدالله بن مسكان ، عبدالله بن بكير ، حماد بن عيسى و حماد بن عثمان كه از ياران نزديك او بودند ، نام برد . « 3 » امام صادق عليه السلام و نظريه امامت پيدايى انديشه‌هاى زيديه و كيسانيه و رواج جنبش‌هاى مدعى مهدويت و قيام عباسيان ، ترديدها ، ابهامات و رهيافت‌هاى گوناگونى را در نظريه امامت سبب گرديد ؛ چنان‌كه عباسيان در مناقشات دامنه‌دار خود با علويان همانند « نفس زكيه » و « زيديه » ، بر حقانيت خود به وراثت و امامت عباس عموى پيامبر صلى الله عليه و آله و فرزندان او تأكيد مىكردند و دست‌كم از زمان منصور عباسى اين ادعا با صراحت تمام بيان مىگشت . « 4 » در همه اين دعاوى كه رهبران جنبش‌ها ، فرقه‌ها و نحله‌هاى

--> ( 1 ) . بنگريد به : همان ، ص 138 . ( 2 ) . همان ، ص 304 . ( 3 ) . همان ، ص 375 . ( 4 ) . ابوالعباس محمد بن يزيد مبرّد ، الكامل فى اللغة و الادب ، ج 4 ، ص 144 به بعد ؛ محمد بن جرير طبرى ، تاريخ الامم و الملوك ، ترجمه ابوالقاسم پاينده ، ج 4 ، ص 189 و 211 .